Hukuki Makale17 Kasım 20264 dk okumaAv. Dilek Taş Delice

Şufa (Önalım) Davası: 2025 Değişiklikleri ve Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı

Şufa (Önalım) Davası: 2025 Değişiklikleri ve Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı Giresun, Ordu ve Trabzon’da şufa davası olarak bilinen yasal önalım…

Şufa (Önalım) Davası: 2025 Değişiklikleri ve Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı
Av. Dilek Taş Delice Hukuk Bürosu Yayın Arşivi

Şufa (Önalım) Davası: 2025 Değişiklikleri ve Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı

Giresun, Ordu ve Trabzon’da şufa davası olarak bilinen yasal önalım hakkı, paylı mülkiyete konu bir taşınmazdaki payın üçüncü kişiye satılması hâlinde diğer paydaşlara o payı öncelikle satın alma imkânı verir. Son dönemde bu hakkın kullanılma süresi ve dava bedeli bakımından önemli değişiklikler yapıldı. Anayasa Mahkemesi, 6 Kasım 2026’da yayımlanan kararıyla rayiç bedel esasını düzenleyen hükmü iptal etti; ancak iptal hükümlerinin yürürlüğü dokuz ay ertelendi. Bu nedenle bugün açılacak davalarda hangi düzenlemenin uygulanacağı, özellikle satış tarihi ve dava tarihi dikkate alınarak belirlenmelidir.

Şufa (yasal önalım) hakkı nedir?

Türk Medeni Kanunu’nun 732. maddesine göre paylı mülkiyetteki taşınmazın paydaşı, başka bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde yasal önalım hakkını kullanabilir. Bu hak, payı satın alan kişiye karşı dava açılarak kullanılır.

Şufa hakkı her pay devrinde doğmaz. Kanundaki düzenleme satışa ilişkindir; bağış, miras yoluyla intikal veya satış niteliği taşımayan başka işlemlerde olayın hukuki niteliği ayrıca incelenmelidir. İşlemin görünürde bağış veya başka bir devir olarak düzenlenip gerçekte satış olup olmadığı da uyuşmazlık konusu olabilir.

2025’te şufa hükümlerinde neler değişti?

7571 sayılı Kanun’un 35. ve 36. maddeleriyle Türk Medeni Kanunu’nun 733. ve 734. maddelerinde değişiklik yapıldı. Kanun, 25 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.

Kullanılamayacağı satışlar genişletildi. Yeni düzenlemeye göre 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan satışlarda ve cebrî artırmayla satışlarda önalım hakkı kullanılamaz.

Azami hak düşürücü süre bir yıla indirildi. Satış hak sahibine noter aracılığıyla bildirildiğinde, hak bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde kullanılmalıdır. Her durumda satış tarihinden itibaren bir yıllık üst süre vardır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.

Geçiş kuralı satış tarihine göre ayrım yaptı. 7571 sayılı Kanun, TMK 733’teki değişikliklerin yürürlük tarihinden önce gerçekleşen satışlara uygulanmayacağını; bu satışlar bakımından önceki hükümlerin geçerli olacağını düzenledi. Dolayısıyla süre hesabında sadece davanın açıldığı tarihe bakmak yeterli değildir; satış tarihi de belirleyicidir.

Payın bedeli bakımından önceki ve yeni düzenleme

7571 sayılı Kanun’dan önce önalım hakkını kullanan paydaşın, payın satış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerini mahkemenin belirlediği süre içinde yatırması gerekiyordu.

2025’te yapılan değişiklikle bu esas değişti: Dava konusu payın rayiç bedelinin hâkim tarafından belirlenmesi, önalım hakkı sahibinin de bu bedeli ve alıcıya düşen tapu giderlerini mahkemenin belirlediği yere, kesin süre içinde yatırması öngörüldü. Yatırılan tutarın nemalandırılması ve karar kesinleştiğinde ilgilisine ödenmesi de düzenlendi. Ayrıca bu değişikliğin, kanunun yürürlüğünden önce açılmış davalara da uygulanacağı belirtildi.

Anayasa Mahkemesi rayiç bedel kuralını neden iptal etti?

Anayasa Mahkemesi, 16 Temmuz 2026 tarihli E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararıyla TMK 734’teki rayiç bedel düzenlemesini iptal etti. Karar 6 Kasım 2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

Mahkemenin değerlendirmesinde, rayiç bedel yönteminin payı satan ile satın alan arasında kararlaştırılmış satış bedelini devre dışı bıraktığı vurgulandı. Ön alım hakkı sahibinin üçüncü kişi alıcıya ödeyeceği tutarın, alıcının satıcıya ödediğinden farklı çıkabilmesi; bir tarafın haksız kazanç elde etmesine, diğer tarafın zarara uğramasına yol açabilirdi. Üstelik önalım hakkı sahibinin ödemesi gereken tutar, yargılama sonunda belli olacağından belirsizlik yaratıyordu. AYM, bu sonuçların tarafların mülkiyet hakkından doğan menfaatleri arasında adil denge kurmadığı kanaatine vardı.

Kararda, yasal önalım hakkının kendisi iptal edilmedi. İptal konusu, hakkın kullanılmasında rayiç bedelin esas alınmasını öngören 734. madde düzenlemesidir. Bu ayrım önemlidir: Paydaşların kanuni önalım hakkı devam ediyor; bedelin belirlenmesine ilişkin yeni yöntem ise iptal kararı konusu oldu.

İptal kararı hemen uygulanıyor mu?

Hayır. AYM, iptal hükümlerinin Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi. Yayımlanma tarihi 6 Kasım 2026 olduğundan, iptal hükümlerinin yürürlüğe girmesi 6 Ağustos 2027 olarak hesaplanmaktadır. Bu tarihe kadar iptal edilen hükümler yürürlükte kalır.

Mahkeme, rayiç bedel cümlesiyle birlikte bu hükümle bağlantılı fıkranın kalan kısmını ve 734. madde değişikliğinin eski davalara uygulanmasını öngören geçici hükmü de iptal etti. Dolayısıyla karar yürürlüğe girdiğinde, bedelin nasıl belirleneceği ve devam eden davalara hangi kuralın uygulanacağı yeni bir yasal düzenleme yapılmasına bağlı olarak ayrıca önem kazanacaktır. İptalin ileri tarihli olması, yeni bir kanun çıkmadıkça eski satış bedeli kuralının kendiliğinden geri geleceği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Şufa davasında süre ve usul neden kritik?

Önalım hakkı, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır. Satışın hak sahibine noter aracılığıyla bildirilmesi, üç aylık sürenin başlangıcı bakımından önem taşır. Bildirim yapılmamış olsa bile satış tarihinden itibaren işleyen azami hak düşürücü süre gözden kaçırılmamalıdır. Ayrıca 7571 sayılı Kanun’un geçiş hükmü nedeniyle satış tarihi, hangi süre düzenlemesinin uygulanacağını belirleyebilir.

Uygulamada şu belgelerin ve bilgilerin birlikte incelenmesi gerekir:

  • Tapu kaydı ve pay oranları
  • Resmî senet ve satış bedeli
  • Satışın tarihi ve noter bildiriminin yapılıp yapılmadığı
  • Devrin gerçek hukuki niteliği
  • Dava tarihi ve yargılamanın hangi aşamada olduğu
  • Dosyada bedelin yatırılmasına ilişkin ara kararlar ve verilen süreler

Özellikle eski satışlar, değişiklikten önce açılmış davalar ve bedel konusunda ara karar verilmiş dosyalar bakımından geçiş hükümleri ve AYM kararının ileri tarihli yürürlüğü birlikte değerlendirilmelidir. Genel bir süre hesabına dayanarak hareket etmek, hak kaybına yol açabilir.

Sonuç

Yasal şufa hakkı devam etmektedir; ancak 2025’te yapılan değişiklikler ve AYM’nin 2026 tarihli iptal kararı, dava bedeli ile sürelerin uygulanmasını daha dikkatli incelemeyi gerektiriyor. AYM kararındaki iptal 6 Ağustos 2027’ye kadar yürürlüğe girmeyeceğinden, mevcut dosyalarda satış tarihi, dava tarihi ve ilgili geçiş hükümleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Giresun, Ordu ve Trabzon’da görülen şufa uyuşmazlıklarında da temel inceleme, payın üçüncü kişiye satışının gerçekleşip gerçekleşmediği, sürenin korunup korunmadığı ve dosyaya hangi bedel kuralının uygulanacağı üzerinde yoğunlaşır.

Yasal Bilgilendirme & Sorumluluk Reddi:Bu sayfada ve makalede yer alan analizler genel hukuki bilgilendirme mahiyetindedir. Her somut uyuşmazlığın kendine has delil ve yargılama dinamikleri bulunduğundan, hak kaybı yaşamamak adına doğrudan bir avukata başvurulması tavsiye edilir.
Av. Dilek Taş Delice
Yazar / Kurucu & Yönetici Avukat
Av. Dilek Taş Delice

Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesinden Yüksek Başarı Belgesi ile mezun olmuştur. İstanbul Barosu stajı ve Giresun Barosu sicil kaydıyla; ceza, boşanma, miras, gayrimenkul, kira ve iş hukuku uyuşmazlıklarında müvekkillerine şeffaf ve kararlı hukuki çözümler sunmaktadır.