İflasta İstihkak Davası ve Üçüncü Kişiye Ait Malın Masadan Çıkarılması
Bir şirketin iflas etmesi, işyerindeki bütün malların o şirkete ait olduğu anlamına gelmez. Kiralanan bir makine, onarım için bırakılan bir cihaz veya muhafaza amacıyla teslim edilen eşya üçüncü kişinin mülkiyetinde olabilir. Bu malların iflas tasfiyesine dahil edilmesi, gerçek malik açısından malın satılması ve alacaklılara dağıtılması riskini doğurur.
İflasta istihkak, üçüncü kişinin kendisine ait malın iflas masasından ayrılmasını istemesine hizmet eder. Temel düzenleme, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 228. maddesidir. Başarılı bir başvuru için yalnızca “mal benim” demek yeterli değildir; mülkiyetin dayanağı, malın kimliği ve müflisin eline hangi hukuki ilişkiyle geçtiği birlikte ortaya konulmalıdır.
İflasta istihkak davası nedir?
İflas masası, iflasın açılmasıyla tasfiyeye tabi olan malvarlığını ifade eder. Müflisin işyerinde bulunan ancak başkasına ait olan bir mal, sırf orada bulunduğu için müflisin mülkiyetine geçmez. İflasta istihkak davası, üçüncü kişinin ileri sürdüğü mülkiyet hakkına dayanarak bu malın masa dışında bırakılmasını sağlamayı amaçlar.
İİK m. 228, üçüncü kişinin istihkak iddiasının iflas idaresince incelenmesini ve kabul edilmemesi halinde başvurulacak dava yolunu düzenler. Kanun metni için İcra ve İflas Kanunu incelenebilir.
Örneğin bir işletmenin kiraladığı paketleme makinesinin, işletmenin iflası sonrasında envantere alınması mümkündür. Makinenin maliki olan kiraya veren, sözleşme ve mülkiyet belgeleriyle makinenin masadan çıkarılmasını isteyebilir. Burada talep, kira alacağının ödenmesinden farklı olarak belirli bir malın geri verilmesine yönelir.
Hacizde istihkaktan farkı
Hacizde istihkak, belirli bir takipte haczedilen mal üzerinde üçüncü kişinin hak iddiasıyla ilgilidir. İflasta istihkak ise toplu tasfiye içine alınan bir malın gerçekte müflise ait olmadığı iddiasına dayanır. Bu nedenle hacizdeki usul, dava tarafları ve süreler iflasa aynen taşınamaz.
Haciz bakımından malın borçlunun veya üçüncü kişinin elinde bulunmasına bağlı ayrımlar, hacizde istihkak ve İİK 97–99 uygulaması başlıklı yazımızda ele alınmaktadır.
İflas dışındaki mülkiyet uyuşmazlıklarında gündeme gelen adi istihkak davası da ayrı değerlendirilmelidir.
Malın iadesi ile alacağın masaya kaydı aynı şey midir?
Bu ayrım, başvurunun doğru kurulması bakımından belirleyicidir. Mülkiyeti üçüncü kişide kalan bir mal için masadan çıkarma ve iade istenebilir. Buna karşılık müflise satılıp mülkiyeti devredilmiş bir malın satış bedeli ödenmemişse, satıcının kural olarak bir para alacağı vardır. Bedelin ödenmemiş olması tek başına malın hâlâ satıcıya ait olduğunu göstermez.
Geçerli bir mülkiyeti saklı tutma kaydı veya özel bir hukuki düzenleme varsa sonuç değişebilir. Ancak bu durumda sözleşmenin adıyla yetinilmez; kaydın geçerlilik şartları ve somut mal üzerindeki etkisi araştırılır.
Benzer şekilde, müflise ait bir mal üzerinde rehin hakkı bulunması, malın başkasına ait olduğu anlamına gelmez. Rehinli alacağın tasfiyede dikkate alınması ile mülkiyete dayalı masadan çıkarma talebi farklıdır. Alacak veya rehin hakkının kabul edilmemesine ilişkin sıra cetveli uyuşmazlıkları, İİK m. 228’deki istihkak davasıyla karıştırılmamalıdır.
Hangi mallar bakımından istihkak ileri sürülebilir?
Uygulamada özellikle kiralık makineler, emanet bırakılan eşyalar, tamir için teslim edilen cihazlar ve mülkiyeti devredilmeksizin muhafaza edilen mallar bakımından uyuşmazlık çıkabilir. Konsinye teslimlerde ise mülkiyetin kimde kaldığı, sözleşme ve teslim ilişkisinin özelliklerine göre belirlenir.
Malın ayırt edilebilir olması önemlidir. “Depodaki ürünlerin bir kısmı benim” şeklindeki açıklama yerine ürün türü, miktarı, marka ve modeli, seri numarası, teslim tarihi ve bulunduğu bölüm gösterilmelidir. Birbirine karışmış, işlenmiş veya elden çıkarılmış mallarda aynen iade imkanının ve varsa bedel talebinin ayrıca incelenmesi gerekir.
İflas idaresine başvuru nasıl yapılır?
Adi tasfiyede başvuru, ilgili iflas dosyası belirtilerek iflas idaresine yöneltilir. İstihkak iddiası açık biçimde bildirilir; malın masadan çıkarılması ve teslimi talep edilir. Tasfiyenin türü ve aşaması, işlem yapacak organ bakımından ayrıca kontrol edilmelidir.
Başvuruda şu bilgiler birlikte sunulmalıdır:
- İflas dosyası, müflisin unvanı ve başvurucunun kimliği.
- Malın marka, model, seri numarası, miktar ve bulunduğu yer gibi ayırt edici özellikleri.
- Mülkiyetin hangi işlemle kazanıldığı ve malın müflise neden teslim edildiği.
- Fatura, ödeme kaydı, sözleşme, teslim tutanağı ve diğer destekleyici belgeler.
- Malın satılma veya kaybolma riski varsa buna ilişkin somut açıklamalar ve koruma talebi.
Adi tasfiye ilanında bildirilen bir aylık başvuru süresi ile ret kararından sonra verilen yedi günlük dava süresi aynı değildir. İstihkakın bildirilmesine ilişkin bir aylık süre hak düşürücü nitelikte kabul edilmez; buna rağmen başvurunun gecikmesi, malın satılması ve ispatın güçleşmesi gibi sonuçlar doğurabilir. Bu ayrım Adalet Bakanlığının iflas idare memurluğu eğitim kaynağında da açıklanmaktadır.
Ret halinde dava açma süresi kaç gündür
İflas idaresi istihkak iddiasını reddederse, üçüncü kişiye icra mahkemesinde dava açması için yedi günlük süre verir ve bunu tebliğ eder. İİK m. 228’e göre bu süre içinde dava açmayan üçüncü kişi, iflas masasına karşı istihkak iddiasından vazgeçmiş sayılır.
Dolayısıyla dava süresi, her dosyada iflas kararının verildiği gün veya malın envantere yazıldığı gün başlamaz. Ret kararının, süre verilmesinin ve tebligatın birlikte incelenmesi gerekir. Usulsüz tebligat veya eksik bildirim tartışması varsa bunlar da dosyadaki belgeler üzerinden değerlendirilir.
İdareye yeniden dilekçe verilmesinin, açıkça tanınan dava süresini kendiliğinden uzattığı varsayılmamalıdır. Başvurunun değerlendirilmesinde alacaklılar toplantısı kararlarının rolü ve işlemlerin usule uygunluğu ayrıca incelenebilir; bu inceleme tebliğ edilen süreyi gözden kaçırmaya neden olmamalıdır.
Görevli mahkeme ve davanın tarafları
İİK m. 228 kapsamındaki davada görevli mahkeme icra hukuk mahkemesidir. Dava, iflasın açıldığı yerdeki ilgili icra hukuk mahkemesinde açılır. Davacı mülkiyet iddiasında bulunan üçüncü kişi; davalı ise iflas idaresince temsil edilen iflas masasıdır. İflas idaresi üyelerinin kişisel olarak davalı gösterilmesi ile masaya husumet yöneltilmesi aynı şey değildir.
Dava genel hükümler dairesinde ve basit yargılama usulüne göre görülür. Mahkeme, iflas masasının muhtemel zararlarına karşı teminat isteyebilir. Dilekçede malın ve talebin açıkça belirlenmesi, delillerin zamanında sunulması önem taşır.
Mal zaten üçüncü kişinin elindeyse ne olur?
Malın üçüncü kişinin elinde bulunmasına rağmen iflas masasının o mal üzerinde mülkiyet ileri sürmesi, farklı bir usul sorununu doğurur. İİK m. 228’deki, üçüncü kişiye yedi gün verilerek icra mahkemesinde dava açtırılması düzeni her duruma otomatik uygulanmaz.
Malı üçüncü kişiden geri almak isteyen iflas masasının genel hükümlere göre dava açması gerekebilir. Bu davada görev ve yetki, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Bu nedenle ilk incelemede malın yalnızca hukuki aidiyeti değil, fiilen kimin elinde olduğu da açıklığa kavuşturulmalıdır.
Mülkiyet nasıl ispatlanır?
Fatura önemli bir delildir; ancak her faturanın uyuşmazlığı tek başına çözeceği söylenemez. Faturadaki mal ile masaya alınan malın aynı olup olmadığı, bedelin kim tarafından ödendiği ve teslim ilişkisinin gerçekliği birlikte araştırılır.
Banka dekontları, sevk irsaliyeleri, kira veya emanet sözleşmeleri, ticari defter kayıtları, servis belgeleri, sigorta poliçeleri ve seri numaraları birbirini destekleyen bir delil bütünü oluşturabilir. İflastan önceki düzenli kayıtlar ile uyuşmazlık çıktıktan sonra hazırlanan belgelerin değerlendirmesi de aynı olmayacaktır.
Şirketler arasında ortaklık, aile ilişkisi veya adres benzerliği varsa malın gerçek aidiyeti daha ayrıntılı tartışılabilir. Bu ilişkilerin nasıl değerlendirildiğine ilişkin genel çerçeve için istihkakta organik bağ yazımıza bakılabilir. Haciz uygulamasındaki karineler, iflastaki somut uyuşmazlığa ayrıca değerlendirilmeden aktarılmamalıdır.
Dava açılması satışı kendiliğinden durdurur mu?
İstihkak davası açılması, bütün iflas tasfiyesinin kendiliğinden durması anlamına gelmez. Çekişmeli malın korunması, satışının önlenmesi ve gerektiğinde teminat konuları ayrıca ele alınmalıdır. Malın satış aşamasında olduğu biliniyorsa bu durum belgeyle ortaya konularak uygun koruma talebi gecikmeden ileri sürülmelidir.
Mal daha önce satılmışsa aynen iade talebinin durumu, satış bedelinin nerede bulunduğu ve hangi istemin kime yöneltileceği ayrıca incelenir. “Mal satıldıysa bütün haklar sona erer” veya “her durumda bedel doğrudan alınır” biçimindeki genel ifadeler isabetli değildir.
Sık sorulan sorular
İflas eden şirkete kiraladığım makineyi geri alabilir miyim?
Mülkiyet sizde kalmışsa masadan çıkarma ve iade talebi gündeme gelebilir. Sözleşmenin yanında makinenin kimliğini ve mülkiyetinizi gösteren belgeler sunulmalıdır.
Ödenmeyen faturam için istihkak davası açabilir miyim?
Yalnızca satış bedelinin ödenmemiş olması yeterli değildir. Malın mülkiyeti devredilmişse kural olarak alacağın iflas masasına kaydı söz konusu olur. Özel sözleşme hükümleri ve geçerlilik şartları ayrıca değerlendirilir.
Yedi günlük süreyi kaçırmanın sonucu nedir?
İİK m. 228’deki usule uygun bildirim üzerine süresinde dava açılmaması, masaya karşı istihkak iddiasından vazgeçilmiş sayılma sonucunu doğurur. Bu nedenle tebliğ evrakı başvurunun ilk aşamasında incelenmelidir.
İflas idaresine sunulan dilekçe dava yerine geçer mi?
Hayır. İdareye yapılan başvuru ile ret üzerine mahkemede açılması gereken dava farklı işlemlerdir. Her aşamanın talebi, muhatabı ve süresi ayrı takip edilmelidir.
İlginizi Çekebilir
Ordu Kat Mülkiyeti Hukuku Avukatı
Posted on
Konkordato Talebinin Reddi İflas Riski
Posted on